Okul temizliği, yazılı bir temizlik planıyla ve çoğunlukla ders saatleri dışında yapılır. Derslikler, koridorlar ve sık dokunulan yüzeyler her gün deterjanla temizlenir; tuvalet ve lavabolar gün içinde birkaç kez kontrol edilir ve her gün en az bir kez dezenfekte edilir. Önce kir deterjanla alınır, dezenfektan ondan sonra uygulanır. Bezler alanlara göre ayrılır, kimyasallar öğrencilerin ulaşamayacağı yerde tutulur ve yapılan her iş kontrol çizelgesine işlenir.
Bir okul, gün içinde yüzlerce çocuğun aynı kapı kollarını, aynı sıraları ve aynı lavaboları kullandığı bir yapıdır. Bu yoğunluk, evdeki temizlik alışkanlıklarının okulda yetersiz kalmasının nedenidir: Kir ve mikrop çok daha hızlı birikir, hata yapılan bir tuvalet ya da yanlış saklanan bir kimyasal yüzlerce kişiyi etkiler.
Bu rehberde okul temizliğinin nasıl yapılacağını okul yöneticileri, okul aile birlikleri, özel okul ve anaokulu işletmecileri ile temizlik personeli için alan alan anlatıyoruz. Önerileri, Millî Eğitim Bakanlığı ile Türk Standardları Enstitüsünün ortak yayını olan Eğitim Kurumlarında Hijyen Şartlarının Geliştirilmesi, Enfeksiyon Önleme ve Kontrol Kılavuzu ile uyumlu olacak şekilde, sahada uygulanabilir bir düzene dönüştürdük. Okulunuzun bağlı olduğu il ve ilçe millî eğitim müdürlüğünün güncel talimatları her zaman önceliklidir.
Okul temizliğinin temel ilkeleri
Temizlik ile dezenfeksiyon aynı şey değil
Temizlik, kiri, tozu ve organik artıkları deterjan ve suyla yüzeyden uzaklaştırmaktır. Dezenfeksiyon ise temizlenmiş yüzeydeki mikroorganizmaları dezenfektanla azaltmaktır. Kirli bir yüzeye doğrudan dezenfektan sürmek işe yaramaz; kir, ürünün etkisini engeller. MEB–TSE kılavuzu da sırayı açıkça koyar: Yüzey kirliyse önce deterjanla temizlenir, dezenfektan sonra uygulanır. Olağan dönemlerde sık dokunulan yüzeyler dahil çoğu alan için uygun deterjanla temizlik, gerektiğinde ise en az %70 alkollü çözeltiyle dezenfeksiyon yeterli kabul edilir. Tuvaletler bu kuralın istisnasıdır; aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
Temizden kirliye, renk kodlu bezlerle
Aynı bezin sınıftaki sıradan tuvaletteki klozete, oradan kantindeki tezgâha gitmesi okul temizliğindeki en yaygın hatadır. Bunu önlemenin pratik yolu, bez ve kovaları alanlara göre renkle ayırmaktır. Sektörde yaygın kullanılan bir düzen şöyledir:
- Kırmızı: Klozet, pisuar ve tuvalet zemini
- Sarı: Tuvalet ve lavabo alanındaki diğer yüzeyler (lavabo, ayna, kapı, bölme)
- Mavi: Derslik, koridor, öğretmenler odası ve idari bölümler
- Yeşil: Kantin, yemekhane ve gıdayla temas eden alanlar
Hangi rengin hangi alana ait olduğu değil, bu eşleşmenin okulun temizlik planında yazılı olması ve tüm personelin aynı kurala uyması önemlidir. Her alanın içinde de sıra temizden kirliye ve yukarıdan aşağıya işler: Önce yüzeyler, en son zemin.
Okul temizlik planı nasıl hazırlanır?
İyi bir okul temizliği kişilerin hafızasına değil, yazılı bir plana dayanır. Kılavuz, temizlik ve sanitasyon programının en az şu başlıkları belirlemesini ister; biz de planı bu iskeletle kurmanızı öneriyoruz:
- Temizlenecek alanlar ve ekipman: Her derslik, tuvalet bloğu, koridor, merdiven, kantin, spor salonu, laboratuvar, bahçe ve oyun alanı ayrı ayrı listelenir.
- Sorumlular: Hangi personelin hangi kat veya bloktan sorumlu olduğu, izin ve rapor günlerinde yerine kimin bakacağı.
- Yöntem ve sıklık: Kullanılacak ürün, seyreltme oranı, bez rengi ve işin günde, haftada ya da dönemde kaç kez yapılacağı.
- İzleme ve doğrulama: Kontrol çizelgelerini kimin, ne sıklıkla imzalayacağı.
- Temizlik sonrası ve çalışma öncesi kontroller: Sabah ders başlamadan önce tuvaletlerin, sabun ve kâğıt havlu stoğunun kontrolü gibi.
Planın en çok ihmal edilen parçası kayıttır. Tuvalet kapılarına asılan saatli kontrol çizelgeleri hem personeli düzenli tutar hem de bir velinin şikâyetinde okul yönetimine somut bir dayanak sağlar. Temizlik ekipmanının kendisinin (mop, kova, bez) nasıl temizleneceği de plana yazılmalıdır.
Okul temizliği ne zaman yapılır?
Ana temizlik, öğrenciler okuldan çıktıktan sonra yapılır; tam gün eğitim veren okullarda bu genellikle öğleden sonra ve akşam saatleridir. İkili öğretimde sabahçı grup çıktıktan sonra derslikler ve tuvaletler hızlıca elden geçirilir. Gün içinde ise teneffüs aralarında tuvalet kontrolü, dökülen sıvıların hemen alınması ve çöplerin boşaltılması yapılır. Ders saatinde ıslak temizlik gerekiyorsa alan kısa süreliğine kapatılır ve “ıslak zemin” uyarı levhası konur.
Beyaz Bayrak denetimine hazırlık
MEB ile Sağlık Bakanlığı arasındaki Beyaz Bayrak iş birliği protokolüne göre okullar; çevre, bina içi, derslikler, tuvaletler ve kantin gibi bölümlerde puanlanır. Protokole göre 100 üzerinden 90 puan alan okul Beyaz Bayrak almaya hak kazanır (bazı bölümleri bulunmayan okullar için ayrı taban puanlar vardır) ve belge üç yıl geçerlidir. Denetim formunda temizlik ekibini doğrudan ilgilendiren maddeler arasında her kabinde çalışır sifon, tuvalet kâğıdı, askı, çöp kovası ve poşet; tuvalet ortak alanında sıvı sabun, kâğıt havlu veya kurutma makinesi ile çöp kovası bulunması ve alanların temiz, düzenli olması yer alır. Bu maddeleri günlük kontrol çizelgenize eklemek, denetimi ayrı bir hazırlık işi olmaktan çıkarır.
Alan alan okul temizliği sıklığı
Aşağıdaki çizelge, öğrenci yoğunluğu orta düzeyde olan bir okul için başlangıç noktasıdır. Öğrenci sayısı yüksekse, ikili öğretim varsa ya da salgın hastalık dönemindeyseniz sıklıkları artırın.
| Alan | Her gün | Haftada bir | Dönemde bir / tatilde |
|---|---|---|---|
| Derslikler | Çöp, sıra ve masa yüzeyleri, kapı kolu, ışık düğmesi, tahta çevresi, zemin süpürme ve silme | Pencere içleri, dolap kapakları, pervazlar, priz çevresi | Dış camlar, duvarlar, petekler, dolap içleri, sıra altları |
| Tuvalet ve lavabolar | Gün içinde birkaç kez kontrol; klozet, pisuar, lavabo, batarya ve zemin; en az bir kez dezenfeksiyon; sabun ve havlu stoğu | Fayans duvarlar, bölmeler, gider ve süzgeçler, havalandırma ızgarası | Derz ve kireç temizliği, rezervuar kontrolü |
| Koridor ve merdivenler | Zemin, tırabzan, kapı kolları, çöp kovaları | Panolar, süpürgelikler, yangın dolabı ve vitrin camları | Zemin makineyle yıkama, duvarlar, aydınlatma armatürleri |
| Kantin ve yemekhane | Her servis sonrası masa ve tezgâh, zemin, çöp; içecek makinesi ve sebil çevresi | Sandalye ayakları, duvar dipleri, depo rafları | Davlumbaz ve filtreler, soğuk depo, dolap içleri |
| Spor salonu ve soyunma odaları | Zemin, duşlar, soyunma bankları, çöp | Minder ve ekipman yüzeyleri, tribünler | Salon zemini bakımı, havalandırma |
| Öğretmenler odası, idare, kütüphane | Çöp, masa yüzeyleri, ortak telefon ve klavyeler, zemin | Raflar ve kitap üstleri toz alma, koltuklar | Arşiv ve depo düzeni, perdeler |
| Bahçe ve açık oyun alanı | Çöp toplama, giriş önleri, oturma üniteleri | Oyun ekipmanı yüzeyleri, su birikintisi kontrolü | Oyun alanı zemini, gider ızgaraları |
Derslik ve etüt salonları nasıl temizlenir?
- Havalandırın ve çöpleri toplayın. Pencereleri açın, çöp kovasını boşaltıp poşetini değiştirin. Sıra gözlerinde unutulan yiyecek artıkları koku ve haşere nedenidir; bunları da alın.
- Yukarıdan aşağıya toz alın. Pano üstleri, dolap üstleri, pencere pervazları, akıllı tahta çerçevesi. Ekran yüzeylerini yalnızca üreticinin önerdiği şekilde, sıvıyı bezle uygulayarak silin.
- Yüzeyleri silin. Sıra ve masaların üst yüzü, sandalye arkalıkları, kapı kolu, ışık düğmesi ve öğretmen masası. Bilgisayar, klavye ve ortak kullanılan araç gereç için kullanım sıklığına göre ayrı bir program belirleyin.
- Zemini temizleyin. Önce süpürün, ardından sıraların altına kadar paspaslayın. Sandalyeleri sıraların üstüne kaldırmak işi hızlandırır.
- Son kontrol. Pencereleri kapatın, ıslak alan kalmadığından emin olun.
Duvarlardaki kalem ve el izleri için yüzeye göre yöntem seçmek gerekir; silinebilir boyada yumuşak süngerle ılık su çoğu zaman yeterlidir. Ayrıntılar için duvar temizliği rehberimize bakabilirsiniz.
Okul tuvaletleri nasıl temizlenir?
Tuvaletler, okul temizliğinin hem en kritik hem de velilerin en çok dikkat ettiği bölümüdür. MEB–TSE kılavuzu bu alan için diğerlerinden daha net bir kural koyar: Kapılar ve kapı kolları dahil tüm yüzeyler uygun deterjan veya dezenfektanla sık aralıklarla temizlenmeli; klozet ve tuvaletler her gün en az bir kez 1/10 oranında sulandırılmış sodyum hipokloritle (yaklaşık 1 litre suya 1 çay bardağı çamaşır suyu) dezenfekte edilmelidir.
- Kapıya “temizlik yapılıyor” uyarısını asın, havalandırmayı açın, eldiven takın.
- Çöpleri boşaltın, yerlerdeki kâğıt ve atıkları toplayın.
- Sarı bezle aynalar, lavabolar, bataryalar, sabunluk ve havluluk, kapı kolları ve bölmeler silinir.
- Kırmızı bez ve fırçayla pisuar ve klozetler, önce iç yüzey sonra dış gövde, oturak ve sifon kolu temizlenir.
- Kirden arınmış yüzeylere etikette veya kılavuzda belirtilen oranda hazırlanmış dezenfektan uygulanır; temas süresi beklenir.
- Zemin, en uzak köşeden kapıya doğru silinir; giderlerin ağzı kontrol edilir.
- Sıvı sabun, tuvalet kâğıdı ve kâğıt havlu tamamlanır, kontrol çizelgesi imzalanır.
Klor bileşikleri metal yüzeylerde zamanla korozyon yapabilir; bu nedenle batarya gibi parçalarda temas süresinden sonra nemli bezle üzerinden geçmek iyi olur. Klozet ve rezervuarın ayrıntılı temizliği için tuvalet nasıl temizlenir ve klozet temizliği yazılarımız yol gösterir.
Koridor, merdiven, kantin ve yemekhane temizliği
Koridor ve merdivenler okulun en yoğun trafiğe sahip alanlarıdır. Burada iki öncelik vardır: sık dokunulan noktalar ve kayma riski. Tırabzanlar, kapı kolları ve asansör düğmeleri gün içinde birden fazla kez silinmelidir. Zemin, ders saatinde değil teneffüs bittikten ya da okul boşaldıktan sonra ıslak temizlenmeli; ıslak zemin kurumadan alan kullanıma açılmamalıdır. Giriş kapılarına konulan geniş paspaslar, içeri taşınan kum ve çamuru belirgin şekilde azaltır.
Kantin ve yemekhanede gıdayla temas eden yüzeyler için yalnızca bu amaca uygun ürünler kullanılmalı ve ürün etiketi durulama istiyorsa yüzey temiz suyla silinmelidir. Büfe yüzeyleri her servis sonrasında, masa ve sandalyeler her öğün sonunda temizlenir. Su sebilleri, çay makineleri ve otomatlar da plana dahil edilir. Bulaşık makinelerinin çalışma sıcaklığı ve deterjan dozu düzenli kontrol edilmelidir; makinenin kendisinin temizliği için bulaşık makinesi temizliği yazımızdaki adımlar endüstriyel olmayan makinelerde de işe yarar.
Spor salonu, bahçe ve oyun alanları
Spor salonu ve soyunma odalarında ter ve nem, kötü koku ile küfün ana kaynağıdır. Duş ve soyunma alanları her kullanım gününün sonunda temizlenmeli, mümkünse havalandırma açık bırakılmalıdır. Derz ve köşelerde kararma başladığında küf temizliği rehberimizdeki yöntemleri uygulayabilirsiniz. Minder ve ortak spor ekipmanının yüzeyleri haftalık planda yer almalıdır.
Bahçede zemin su birikintisine izin vermeyecek durumda olmalı; çöp kutuları her gün boşaltılmalıdır. Oturma üniteleri, oyuncaklar ve oyun ekipmanı için temizlik sıklığı kullanım yoğunluğuna göre belirlenir. Anaokullarında ve kapalı oyun alanlarında oyuncaklar daha sık temizlenmeli, temizlenmesi zor oyuncakların kullanımı sınırlandırılmalıdır.
Kimyasal güvenliği: çocukların olduğu bir binada temizlik
- Ürün bilgisini okuyun: Kullanılan her ürünün güvenlik bilgi formu (SDS) temizlik odasında bulunmalı, personel ürünü etiketteki talimata göre kullanmalıdır.
- Personeli eğitin: Kılavuz, sodyum hipokloritin hazırlanması, uygulanması ve depolanması konusunda temizlik personeline ek eğitim verilmesi gerekebileceğini belirtir.
- Öğrenci varken yoğun kimyasal kullanmayın: Güçlü kokulu ürünler ve yoğun dezenfeksiyon, ders bittikten sonra yapılmalıdır.
- Koku maskeleyicilere güvenmeyin: Tuvalet kokusu çoğu zaman gider, derz ya da pisuar altındaki birikimden gelir. Kokuyu parfümlü ürünle örtmek yerine kaynağını temizleyin.
Çamaşır suyunun asitlerle neden tehlikeli tepkime verdiğini çamaşır suyu asit mi baz mı yazımızda sade bir dille anlattık.
Yaz tatili ve dönem arası derin temizlik
Günlük temizlik okulu kullanılabilir tutar; ancak bazı işler ancak bina boşken yapılabilir. Yarıyıl tatili ve özellikle yaz tatili, bu işlerin zamanıdır. Yeni eğitim yılı başlamadan önce tamamlanması önerilen işler:
- Tüm iç ve dış camlar, pencere doğramaları ve kepenk rayları
- Duvarlar, kapılar, süpürgelikler ve aydınlatma armatürleri
- Sıra, masa ve dolapların içi dahil tamamı
- Zeminlerin makineyle yıkanması, gerekiyorsa cila veya bakım
- Tuvaletlerde derz ve kireç temizliği, gider ve süzgeç bakımı
- Kalorifer petekleri ve klima filtreleri
- Kantin ve yemekhanede davlumbaz, filtre ve depo temizliği
- Spor salonu zemini, tribünler, depo ve arşiv odaları
Okul binalarında bu işin büyük kısmı yüksekte çalışma ve makine kullanımı gerektirir. Camlar için cam temizliği rehberimize göz atabilirsiniz; yüksek ve dış cephe camlarını ise iş güvenliği önlemleri alınmadan personelinize sildirmeyin.
Okul temizliğini dışarıdan almak: nelere dikkat edilmeli?
Özel okullar, kolejler, anaokulları, kurs ve etüt merkezleri temizlik işini kendi personeliyle ya da bir temizlik şirketinden hizmet alarak yürütebilir. Devlet okullarında hizmet alımı ise kamu ihale mevzuatına tabidir. Hangi yolu seçerseniz seçin, sözleşmede ya da teklifte şu maddelerin açıkça yazılmasını öneririz:
| Konu | Teklifte görmeniz gereken |
|---|---|
| Kapsam | Alan listesi, her alan için yapılacak işler ve sıklıklar (yukarıdaki çizelge gibi) |
| Çalışma saatleri | Ders saati dışındaki ana temizlik ve gün içi kontrol personelinin saatleri |
| Personel | Kişi sayısı, SGK kaydı, izin ve hastalık günlerinde yedek personel |
| Malzeme ve ekipman | Ürünlerin kimden karşılanacağı, ürün listesi ve güvenlik bilgi formları |
| Kontrol | Kontrol çizelgeleri, şikâyetlerin kime ve nasıl bildirileceği, düzeltme süresi |
| Güvenlik | İş sağlığı ve güvenliği önlemleri, kimyasalların saklanması, çocuklarla aynı ortamda çalışma kuralları |
Çocuklarla aynı binada çalışacak personel için okul yönetiminin kimlik ve referans bilgisi istemesi, ilk haftalarda da işi birlikte denetlemesi güven ilişkisinin temelini oluşturur.
İlgili hizmetler ve rehberler
Eğitim kurumunuz için bir temizlik firması arıyorsanız teklifleri yalnızca fiyatla değil, kapsam, personel ve kontrol düzeniyle karşılaştırın. ESG Temizlik’in kurumlara yönelik temizlik hizmeti hakkında bilgiyi ana sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Okul temizliği nasıl yapılır?
Yazılı bir temizlik planıyla, çoğunlukla ders saatleri dışında yapılır. Derslikler, koridorlar ve sık dokunulan yüzeyler her gün deterjanla temizlenir; tuvaletler gün içinde birkaç kez kontrol edilir ve her gün en az bir kez dezenfekte edilir. Bezler alanlara göre renkle ayrılır, yapılan işler kontrol çizelgesine işlenir.
Okul tuvaletleri günde kaç kez temizlenmeli?
MEB–TSE kılavuzu klozet ve tuvaletlerin her gün en az bir kez 1/10 oranında sulandırılmış sodyum hipokloritle dezenfekte edilmesini, kapı ve kapı kolları dahil yüzeylerin sık aralıklarla temizlenmesini ister. Uygulamada tuvaletlerin teneffüs aralarında kontrol edilip gerektiğinde yeniden temizlenmesi gerekir.
Okul temizliğinde hangi ürünler kullanılır?
Günlük temizlik için uygun deterjan ve su, gerektiğinde en az %70 alkollü çözeltiler, tuvaletlerde ise uygun oranda seyreltilmiş sodyum hipoklorit (çamaşır suyu) kullanılır. Gıdayla temas eden yüzeylerde bu amaca uygun ürünler seçilmeli, her ürün etiketindeki talimata göre kullanılmalıdır.
Okulda temizlik ve dezenfeksiyon arasındaki fark nedir?
Temizlik, kir ve tozu deterjanla yüzeyden uzaklaştırmaktır; dezenfeksiyon ise temizlenmiş yüzeydeki mikroorganizmaları dezenfektanla azaltmaktır. Kirli yüzeyde dezenfektan etkili olmadığı için önce temizlik, sonra dezenfeksiyon yapılır.
Okul temizliği hangi saatlerde yapılmalı?
Ana temizlik öğrenciler okuldan çıktıktan sonra yapılır. Gün içinde teneffüslerde tuvalet kontrolü, çöplerin boşaltılması ve dökülen sıvıların alınması sürdürülür. Ders saatinde ıslak temizlik gerekiyorsa alan kısa süre kapatılır ve ıslak zemin uyarısı konur.
Beyaz Bayrak almak için okul nasıl temiz tutulur?
Beyaz Bayrak, MEB ile Sağlık Bakanlığının iş birliğiyle verilir; okul 100 üzerinden 90 puan alırsa hak kazanır ve belge üç yıl geçerlidir. Tuvalet kabinlerinde sifon, tuvalet kâğıdı, askı ve çöp kovası, ortak alanda sıvı sabun ve kâğıt havlu bulunması gibi denetim maddelerini günlük kontrol çizelgesine eklemek hazırlığı kolaylaştırır.
Yaz tatilinde okulda hangi temizlik işleri yapılır?
İç ve dış camlar, duvarlar ve kapılar, sıra ve dolapların içi, zeminlerin makineyle yıkanması, tuvaletlerde derz ve kireç temizliği, petekler, klima filtreleri ve kantin davlumbazı gibi bina boşken yapılabilecek işler tatil döneminde tamamlanır.
Okul temizliği için temizlik şirketiyle çalışılabilir mi?
Evet. Özel okullar, anaokulları ve kurs merkezleri temizlik hizmetini bir şirketten alabilir; devlet okullarında hizmet alımı kamu ihale mevzuatına tabidir. Teklifte kapsam, çalışma saatleri, SGK’lı personel ve yedek personel, malzeme ve kontrol düzeninin açıkça yazılmasına dikkat edin.
Turan Tutuş
ESG Temizlik Hizmetleri kurucusu ve CEO’su
2017’den beri İstanbul’da ev, ofis ve inşaat sonrası temizlik hizmeti veren ESG Temizlik’in kurucusudur. Ekiplerin saha prosedürlerini ve temizlik rehberlerini hazırlar. Hakkımızda · LinkedIn
Bu rehber genel ev kullanımı içindir; ürün etiketindeki talimatlar ve üretici kılavuzu her zaman önceliklidir. Malzeme ve yüzeye göre önce küçük, görünmeyen bir alanda deneyin. Başvurulan kaynaklar: MEB–TSE, Eğitim Kurumlarında Hijyen Şartlarının Geliştirilmesi, Enfeksiyon Önleme ve Kontrol Kılavuzu, MEB – Sağlık Bakanlığı Beyaz Bayrak İşbirliği Protokolü, MEB – Eğitim Kurumlarına Hijyen ve Enfeksiyon Önleme Standardı (haber).